אײַזקרעם. נאָר דאָס וואָרט אַליין, אַפֿילו אָן דעם איך זאָל דעם אײַזקרעם פֿאַרזוכן, אים אַ לעק טאָן, דערפֿילנדיק באַלד מיט דער צונג דעם זיסן ברי, — פֿלעגט זיך עס מחיהדיק צעשמעלצן אין מויל און טרײַבן די סלינע. אַזאַ באַטעמט, פּוטערשאָקאָלאַדנע וואָרטאײַזקרעם‟ — עס צעגייט זיך אין יעדן אבֿר.

און כאָטש דאָס געשמאַקע וואָרט איז מיר שטענדיק געלעגן אויף דער צונג, איז עס, ווי אויף צו להכעיס, געקניפּט און געבונדן מיט אַן אַנדער וואָרטאַנגינע. אָט דאָס פּריקרע־ביטערע וואָרט, וואָס האָט געהאַט אַן אײַנגעשטאַנענעם אַפּטייק־ריח, איז בפֿירוש אויך תּמיד געלעגן אויף דער צונג, נאָר שוין ניט בײַ מירבײַ מײַן מאַמען.

מאַמע, כוויל אײַזקרעם

מער גאָרניט?! האָסט ערשט געהאַט אַזאַ שווערע אַנגינע

יאָ, די צוויי היפּוכדיקע ווערטער האָבן זיך געפּאָרט צווישן זיך, ווי יענע נײַע שטיוועלעך: דאָס רעכטע שטיוועלע איז אַקוראַט אויף מײַן פֿיסלגיי און שפּרינג און לויף; דאָס לינקעקוועטשט מיר אָבער אַזוי אָן, אַז איך קאָן קיין שפּאַן ניט מאַכן. כמוז די גאַנצע צײַט אונטערבייגן די פֿינגער.

איין מאָל, גראָד אינמיטן זומער, ליג איך אין מײַן בעטעלעדער האַלדז איז מיר אַרומגעוויקלט מיט דער מאַמעס וואָלענער פֿאַטשיילע, וואָס האָט צוויי גרויסע מעלות: זי וואַרעמט, ווי אַ גוט אָנגעהייצטע הרובע, און בײַסט זיך, ווי אַ מחנה אויסגעהונגערטע מוראַשקעסאון די מאַמע דערלאַנגט מיר אויף אַ טעלערל אַ וואַפֿליע־בעכערל, פֿאַרשטייט זיך, ניט קיין ליידיקס. דאָס האַרץ האָט מיר אַ טיאָכקע געטאָן: פּונקט אין אַזעלכע וואַפֿליע־בעכערלעך פֿאַרקויפֿט מען אײַזקרעם.

בײַ דער דיקלעכער פֿרוי אין אַ ווײַסן אָנגעקראָכמאַליעטן פֿאַרטעך מיט צוויי רויטע בעקעלעך אויפֿן קײַלעכדיקן פּנים, וואָס האַנדלט מיט אײַזקרעם אין אַ קליין פֿאַנירשטיבל, ענלעכס אויף אַ שטאַרנשלאַק, זײַנען די ליידיקע וואַפֿליע־בעכערלעך אויסגעלייגט אויף אַ פּאָליצע שורותווײַזאַ בעכערל אין אַ בעכערל. מיט אַ לעפֿל פֿילט די פֿרוי אָן דאָס וואַפֿליע־בעכערל מיט אײַזקרעם, שטעלט עס אַוועק אויף דער רעכטער שאָל פֿון דער וואָג, און, וואַרפֿנדיק יעדעס מאָל קאָסע בליקן אויפֿן טאַנצנדיקן ווײַזער, הייבט זי ערשט אָן מיטן לעפֿל אָפּצופּן פֿון דער פּאָרציע שטיקלעך אײַזקרעם. איך שטיי בײַם פֿירעקיקן פֿענצטערל פֿון דער אַנדערער זײַט וואָג און האַלט זיך קוים אײַן: שוין! גענוג אַזוי פֿיל צופּן! סוועט מיר דאָך גאָרנישט ניט בלײַבן!

מיט התפּעלות, נאָר פֿאָרט מיט אַ טראָפּנדל חשד, קוק איך אויף דער מאַמען.

וואָס איז דאָס?

אַנו, טרעף! סאיז דאָס, וואָס דו האַסט אַזוי ליב.

איך בין שוין גרייט געווען אויסשרײַען: „הוראַ, אײַזקרעם!‟ — די אַנגינע מײַנע האָט מיר אָבער באַלד געגעבן אין זיך צו וויסן מיט אַ שטאָך אין האַלדז.

דאָס האָט דיר דער דאָקטער סויבל פֿאַרשריבן, — זאָגט ערנסט די מאַמע. — אָט דער אײַזקרעם איז פֿאַר דיר איצט די בעסטע רפֿואה.

אַ גראָווער, מיטלוווּקסיקער מענטש מיט צוויי קינדערש־ריינע אויגןזיי נאַרן קיינמאָל ניט אָפּ און גלייבן יעדן אויפֿן וואָרטאיז ער געווען אונדזער משפּחה־דאָקטער. מהאָט אים יעדן טאָג געקאָנט זען אין גאַס אין זײַן אָפּגעבליאַקעוועטן דעמיסעזאָן־מאַנטל (אַמאָל

איז עס, אַפּנים, געווען אַ טונקל בלויס) און אין אַ פּאָר אומגעלומפּערטע קאַלאָשן, אָנגעשטעקט אויף די שוואַרצע קאַמאַשן. פֿון אונטער דער פּאַכווע, צוגעדריקט מיטן עלנבויגן, האָט זיך אָנגעזען אַן אויסגעריבענער עק פֿון זײַן לעדערנער פּאַפּקע. אין

דער פּאַפּקע איז אין איין קעשענקעלע געלעגן אַ פּעקל מיט ריינע רעצעפּטן, און פֿונעם אַנדערן קעשענקעלע האָט אַרויסגעשטעקט דאָס הילצערנע רעדל פֿון דעם סטעטאָסקאָפּ.

איבער מײַנע אָפֿטע אַנגינעס איז דער דאָקטער סויבל געוואָרן בײַ אונדז אין שטוב אַ היימישער מענטש. סאיז אים גענוג געווען אויפֿעפֿענען די טיר פֿון דער וועראַנדע, אַז איך זאָל באַלד דערשמעקן, ווער סאיז צו אונדז געקומען. איך פֿלעג שוין דעם

דאָקטער דערקענען ניט נאָר נאָך זײַן ווייךזינגעוודיק קול, נאָר אַפֿילו נאָכן קרעכצנדיקן סקריפּ פֿון זײַנע אַלטע קאַמאַשן.

בײַם אָנהייב האָט זיך דער סקריפּ עטוואָס געהערט אינעם קאָרידאָר, בשעת דער דאָקטער האָט זיך דאָרט אַ פּאָר רגעס געטאָפּטשעט אויף אַן אָרט, אַראָפּגעשלעפּט די קאַלאָשן און אויסגעטאָן דעם מאַנטל. דערנאָך האָט אים דער סקריפּ באַגלייט

אין קיך אַרײַן צום בלעכענעם וואַשבעקן, וווּ דער דאָקטער האָט זיך אַ ווײַלע פֿאַרהאַלטן: אָפּגעוואַשן זיך גוט די הענט מיט זייף און זיי אָפּגעווישט מיטזײַן‟, ספּעציעל פֿאַר אים צוגעגרייט, האַנטעכל. צום סוף, ווען דער דאָקטער סויבל איז שוין געגאַנגען גלײַך צו מײַן צימער, האָט זיך מיר מיט יעדן שפּאַן זײַנעם אַלץ מער און מער אָנגעהויבן אויסצודאַכטן, אַז ניט די אַלטע קאַמאַשן סקריפּען, נאָר עס סקריפּעט עפּעס אין מיר אַליין. ניין, כהאָב פֿאַרן דאָקטער סויבל ניט מורא געהאַט. קיין שום איניעקציעס וועט ער מיר, חלילה, ניט מאַכן. און דאָך איז ער אַ דאָקטער, ווי אַלע דאָקטוירים.

איך האָב שוין גוט געוווּסט, אַז באַלד וועט ער צוגיין צו מײַן געלעגער, זיך צוזעצן אויפֿן עק בעטעלע, אַ זאָג טאָן: „כזע, ייִנגעלע, דאָס העלדזעלע טוט אונדז ווידער וויי‟ — גלײַך ווי ניט איך אַלייןמיר ביידע קריכן ניט אַרויס פֿון די וויסטע אַנגינעסאון דער דאָקטער וועט מיך אַ טאַפּ טאָן בײַם האַלדז, נידעריקער פֿון די באַקביינער מיט זײַנע ווייכע, שטענדיק קאַלטע פֿינגער. דערנאָך וועט ער נעמען בײַ דער מאַמען דאָס זילבערנע לעפֿעלע, וואָס זי האָט פֿאַרכאַפּט מיט זיך פֿון דער קיך, און איך, ווי אַ קראַנקער מיט סטאַזש, וועלכער ווייסט שוין אַפֿריִער וואָס און ווען, וועל ברייט אויפֿעפֿענען דאָס מויל, אַרויסשטופּן די צונג און, וואַרגנדיק זיך, אַרויסקוועטשן פֿון זיך: „אַאַאַ!‟

די גאַנצע פּראָצעדור חזרט זיך הײַנט אויך איבער. דער דאָקטער קוועטשט מיר אָבער אַזוי שטאַרק צו די צונג מיטן לעפֿעלע צו די אונטערשטע ציין, אַז דעםאַאַאַשרײַ איך שוין ניט נאָר דערפֿאַר, ווײַל איך דאַרף אַזוי שרײַען, כהאָב פּשוט מורא, אַז אָט־אָט בײַס איך זיך אַליין אָפּ די צונג.

יאָ, — זינגט אויס דער דאָקטער, אַרויסשלעפּנדיק סוף־כּל־סוף דאָס לעפֿעלע פֿון מײַן מויל, — מיט אַזעלכע צוויי אָנגעשוואָלענע מאַנדלען איז ניט קיין בושה זיך צו באַרימען.

ער גיט מיר אַ שויבער דעם קאָפּ און הייבט זיך אויף פֿונעם בעטעלע.

נישקשה, ייִנגעלע, איך וועל דיר באַלד פֿאַרשרײַבן אַזאַ רפֿואה, וואָס וועט דיך איינס־צוויי שטעלן אויף די פֿיס.

עס דערהערט זיך ווידער דער קרעכצנדיקער געסקריפּ פֿון זײַנע אַלטע קאַמאַשן, דאָס רירט מיך שוין אָבער ווינציק וואָס. איצט אינטערעסירט מיך מער, וועגן וואָס שעפּטשען זיי זיך דאָרט איבער אינעם צווייטן צימער, דער דאָקטער סויבל מיט מײַן מאַמען.

דער דאָקטער סויבל (שטיל, נאָר מיט אַ זיכערקייט אין קול):

מער אָפּלייגן טאָר מען ניט!

די מאַמע (פֿאַרלוירן):

און אפֿשר

דער דאָקטער:

קיין שוםאפֿשר‟! ווי נאָר ער וועט אַ ביסל קומען צו זיך, וועלן מיר אים אָנהייבן גרייטן צו אַן אָפּעראַציע.

*

דאָס אַלץ איז געשען מיט אַ פּאָר שעה צוריק, און איצט דערלאַנגט מיר די מאַמע אויף אַ טעלערל דאָס וואַפֿליע־בעכערל מיט דאָקטער סויבלס רפֿואה.

ווי דו פֿאַרשטייסט שוין אַליין, — רופֿט די מאַמע זיך אָן, — קאָן איך דיר אַצינד ניט געבן קיין קאַלטן אײַזקרעם, האָב איך אים אַ ביסעלע דערוואַרעמט.

וואַרעמער אײַזקרעם?! דאָס ערשטע מאָל הער איך אַזוינסנאָר מילא, כהאָב דען אַן אַנדער ברירה? זאָל שוין זײַן וואַרעמער אײַזקרעם, אַבי אײַזקרעם!

איך נעם בײַ דער מאַמען דאָס טעלערל און פֿאַרזוך די ניט־געוויינטלעכע רפֿואה. אַ ווײַלע זיץ איך, באַלעק זיך די ליפּן. איך טראַכט צו זיך אַליין: אַלץ, דאַכט זיך, גייט זיך צונויף: דאָס־אָ איז פּונקט אַזוי ווײַס און זיס ווי קאַלטער אײַזקרעם, אָבער נאָכן טעם נאָך דערמאָנט עס אַ פּשוטע מאַנע־קאַשע. און אַ מאַנע־קאַשע קאָן איך אין מויל ניט נעמען. פֿון דער אַנדערער זײַט, ווי קומט אַ מאַנע־קאַשע צו אַ וואַפֿליע־בעכערל? און נאָך אַ זאַך: אויב אײַזקרעם קאָן מען נאָך אפֿשר יאָ אַ ביסעלע דערוואַרעמען, איז פֿאַרפֿרירן אַ מאַנעקאַשעאַ קיצור, ווי אַזוי כהאָב ניט געדרייט, האָב איך פֿון דעסטוועגן אויסגעדרייט, אַז דאָס איז טאַקע אמתער אײַזקרעם, נאָר מיט אַזאַ בײַטעם פֿון אַ מאַנע־קאַשע, וואָס פֿילט זיך קוים־קוים.

בשעתן טראַכטן, באַמערק איך אַליין ניט, ווי פֿונעם וואַפֿליעבעכערל און פֿון דעם וואַרעמען אײַזקרעם בלײַבט ניט קיין סימן. אַ זאַטער און אַ צופֿרידענער קער איך דער מאַמען אום דאָס ליידיקע טעלערל.

אַ דאַנק, מאַמע! פֿאַר נאַכט וועסטו מיר ווידער געבן די זעלבע רפֿואה?

אַוודאי, נאַרעלע, — און די מאַמע גיט זיך פּלוצעם אַ צעלאַך. — סזאָל דיר ווויל באַקומען!

כפֿיל, אַז סאיז געקומען די רעכטע מינוט, ווען איך קאָן בעטן בײַ דער מאַמען וואָס איך וויל, און זי וועט מיר ניט אָפּזאָגן. בעט איך:

מאַמע, דערצייל מיר עפּעס וועגן דײַן שטעטעלע.

כהאָב דיר שוין, דאַכט זיך, אַלץ דערציילט און ניט איין מאָל.

און פֿונדעסטוועגן, פֿאַרריכט די מאַמע די וואָלענע פֿאַטשיילע אויף מײַן האַלדז און זעצט זיך אַוועק אַנטקעגן מיר אויף אַ בענקל. זי דערציילט און די האַנט מײַנע האַלט זי אין איר האַנט. עס דאַכט זיך, אַז די אַלע יאָרן, וואָס די מאַמע האָט פֿאַרבראַכט אין איר ליבן שטעטעלע, יענע ווײַטע יאָרן, ווען איך בין נאָך אויף דער וועלט ניט געווען, גייען איצט איבער פֿון איר האַנט אין מײַן האַנט, פֿון איר האַרץ צו מיין האַרץ

דעם אמת געזאָגט, הער איך הײַנט דער מאַמעס דערציילן ניט מיט אַזאַ פֿאַרכאַפּטקייט ווי תּמיד. עפּעס שטערט מיר, טאַָטשעט און עסט מיך פֿון אינעווייניק. יאָ, די נײַע רפֿואה וועט מיך טאַקע גיך שטעלן אויף די פֿיס, וואָס טוט מען אָבער מיט דער אָפּעראַציע? ניט אומזיסט האָט דער דאָקטער סויבל געזאָגט, אַז ווי נאָר איך וועל קומען צו זיך, וועט מען מיךאָנהייבן גרייטן צו אַן אָפּעראַציע‟. און ווי אַזוי, וואָלט איך געוואָלט וויסן, גרייט מען צו צו אַן אָפּעראַציע?..

כשטעל זיך באַלד פֿאָר: מע לייגט מיך אַרײַן אין שפּיטאָל, איך בלײַב דאָרט איינער אַלייןאָן דער מאַמען און אָן דעם טאַטןאַליין אָן קיינעם ניט! מע מאַכט מיר יעדעס מאָל איניעקציעס, כּלערליי אַנאַליזן, מע שטופּט אין מיר אַרײַן פּילן, מע הייסט מיר שווענקען דעם האַלדז מיט ביטערע שווענקעכצןאון קיין שום נשמה האָט אויף מיר קיין רחמנות ניט! און פּלוצעם דערמאָן איך זיך אינעם קליינעם הערשעלע. פֿאַראַיאָרן זומער איז ער געשטאָרבן. „אוי, הערשעלע! — האָבן זיך געטראָגן פֿון דער שכנותדיקער שטוב דער מומע ברײַנעס האַרץ־רײַסנדיקע געשרייען, — אוי, מײַן קינד! ווען מע מאַכט דיר ניט אפֿשר קיין אָפּעראַציע, וואָלטסטו געלעבט און געלעבט!‟

עס האָט מיך באַשלאָגן אַ היץ. עס ציטערט אין מיר יעדעס אָדערל. אין די שלייפֿן קלאַפּט דאָס בלוט, ווי עמעצער וואָלט געקלאַפּט אין אַ פֿאַרשפּאַרטער טיר און געשריגן: „אָפּעראַציע! אַפּעראַציע־ע־ע!‟… און טאָמער וועל איך אויך שטאַרבן, ווי דער קליינער הערשעלע? ניין! איך בין שוין אַ גרויסער! איך דאַרף עפּעס טאָן! וואָס ליג איך! וואָס וואַרט איך! אַנטלויפֿן!.. יאָ, יאָאַנטלויפֿן פֿון דער שטובאָט רײַס איך באַלד אַראָפּ פֿונעם האַלדז די נימאסע פֿאַטשיילע. איך שפּרינג שוין אַרויס פֿונעם בעטעלע, כלויף אַרויס אין קיך, דערנאָך אין קאָרידאָר, אויף דער וועראַנדע, כגיב אַ שטופּ די טיר, איך בין אין דרויסן, איך בין פֿרײַ

סאַראַ הייסער טאָג. די זון איז געבליבן הענגען איבערן קאָפּ. איך גיי, איך גיי, איך גיי שוין לאַנגאון די זון רירט זיך ניט פֿונעם אָרט. איך באַגיס זיך מיט שווייס. דער צעגליטער שטויב אויפֿן וועג בראָט מיר די באָרוועסע פֿיס. איך גיי אַרויף אויף אַ באַרג

אין די ערטער בין איך נאָך קיין מאָל ניט געווען. פֿאַר וואָס זשע ווייס איך גוט, אַז באַלד נאָכן באַרג וועט דער וועג פֿאַרקערעווען אויף לינקס? פֿון דער ווײַטן וועט זיך ווײַזן אַ גרין שיין וועלדל, און דאָרט, הינטערן וועלדל, ווי הינטער אַ פֿאַרכּישופֿטער וואַנט, באַהאַלט זיך אַ קליין שטעטעלע. נו אַוודאי, דאָס זײַנען די ערטער, וווּ מײַן מאַמע איז געבוירן געוואָרן. איך גיי, הייסט עס, צו גאַסט אין מײַן מאַמעס שטעטעלע. איך וועל גיין איבער די שמאָלע געסלעךאיין געסל איז ענלעך צו אַן אַנדער געסל, — זיי האָבן אַפֿילו קיין נעמען ניט. שטענדיק זײַנען זיי פֿאַרשמוציקט און פֿאַרמיסטיקט, ‏ווײַל כּדי אויסצוגיסן די פּאָמויניצע דאַרף אַ שטעטלדיקע בריה ניט לויפֿן ווײַט. זי גיט דעם עמער אַ פּליוסקע אויס גלײַך בײַ דער טיר. פֿאַרשטייט זיך, ניט בײַ דער אייגענער טיר, בײַ דער טיר אַנטקעגן. לויפֿט באַלד אַרויס די שכנה און צעפּילדערט זיך אויפֿן גאַנצן געסל: „שלימזלניצע! שטינקערין! האָסט שוין ניט וווּהין צו גיסן דײַנע פּאַמויעס? נאָר אויף מײַן שוועל!‟ רופֿט זיך אָן יענע, מיטן ליידיקן עמער אין דער האַנט: „הערט נאָר, ווײַבער, זי מעג יאָ שיטן מיסט אונטער מײַן פֿענצטער, און איך אויסגיסן אַ ריין ביסל וואַסער…‟ — „סזאָל דיר שוין גיסן אויפֿן קאָפּ און וואַסערן אין בויך, — שלאָגט זי די שכנה איבער, — מײַן מיסט פֿאַרגלײַכט זי מיט אירע פּאַמויעס!‟

בײַם שנײַדערישן שולכל וועט מיך אַוודאי באַגעגענען יאַנקל די קוואָטשקעאַזוי רופֿט מען אים אין שטעטל, דעם קליינטשיקן האָרבאַטן בחור מיט אַ געל שיטער בערדל און מיט אַ פֿאַרשמאַלצענער יאַרמלקע אויפֿן שפּיץ קאָפּ, ווי מע וואָלט זי צו דעם אָרט אויף אייביק צוגעקלעפּט. מענטשן דערציילן, אַז משוגע איז ער געוואָרן איבער זײַן טאַטן, וועלכער האָט אים געוואָלט מאַכן פֿאַר אַ שוחט, און יאַנקל האָט, נעבעך, ניט געקאָנט פֿאַרטראָגן קיין בלוט. אַז יאַנקל די קוואָטשקע דערזעט עמעצן גיין, לויפֿט ער צו אים באַלד צו און הייבט אָן קוואָקען: „קאָאָ־קאָ! גיב מיר אַ קאָאָיפּיקע, וועל איך דיר לייגן אַן איי, קאָאָ־קאָ־קאָ!…‟ בשעתן קוואָקען, ציט יאַנקלען זיך אויס דער דאַרער האַלדז, די שמאָלע אַקסלען ווערן אים נאָך שמעלער, די אויגן פֿאַרשלייערן זיך מיט אַ דין מאַטעווע הײַטעלעטאַקע יאָ אַן אמתע קוואָטשקע. אַזוי וועט ער שוין קוואָקען און בעטלען, זיך ניט אָפּטשעפּען פֿון אײַך, ביז איר וועט אים ניט געבן דאָס, וואָס ער בעט. דעמאָלט הייבט ער ערשט אָן שפּרינגען פֿון פֿרייד און שרײַען: „איך האָב דיך אָפּגענאַרט! כבין ניט

קיין הון, אַ האָן בין איך, כאַ־כאַ…‟ — און פֿאָכנדיק מיט ביידע הענט, קרייעט יאַנקל אויס אויפֿן גאַנצן גאָרגל: „קו־קו־ריקו!‟

ווײַטער וועל איך זיך מיטן וועג אָפּשטעלן אַ ווײַלע לעבן בערל קאַצס פּאַריקמאַכערסקע. די גרויסע קרוםקײַלעכדיקע אותיות אויף דער ווײַסער פֿירעקיקער וויוועסקע האָבן זיך שוין ערטערווײַז אָפּגעקאַלופּעט, און פֿונעם גאַנצן וואָרטפּאַריקמאַכערסקעאיז, ווי אומיסטן, פֿאַרבליבן נאָר „…מאַכער…‟. די היגע לצים האָבן אַ סך ניט געדאַרפֿט: צוגעשטוקעוועט צו בערלס פֿאַמיליע דאָס איבערגעבליבענע אויף דער וויוועסקע, און אָט, נאַט אײַך אַ גרייטן צונאָמען: „קאַצמאַכער‟. ווי דען אַנדערשוווינען אין אַ שטעטל און ניט האָבן אַ צונאָמען?! אָט איז טאַקע מיט דעם בערל קאַצמאַכער געשען אַ געשיכטע, וואָס האָט געמאַכט אין שטעטל אַ גרויסע בהלה. מהאָט די סודותדיקע געשיכטע געקאָנט הערן אַ היפּשע צײַט אין יעדער שטוב, אין יעדער געסל, אין די קלייטלעך, אין מאַרק, אין באָד, אין אַלע פֿינף שילן, מיט וועלכע סאיז אַזוי רײַך דאָס קליינע שטעטעלע, און אַפֿילו אויפֿן ביתעולם. זי האָט זיך אַזוי לאַנג און גיך איבערגעגעבן פֿון מויל צו מויל, אַז די עדות פֿונעם געשעענעם, האָבן שוין אַליין געספֿקט, צי סאיז געווען אַזוי, ווי מע דערציילט, צי אַזוי, ווי זיי האָבן עס געזען. און אָנגעהויבן האָט זיך אַלץ דערפֿון, וואָס בערל קאַצמאַכער האָט זיך אין אַ טאָג צעקריגט

מיט זײַן שותּף וועלוול לאָקש. וועלוול האָט טאַקע געטראָגן די פֿאַמיליע לאָקש, נאָר ניט אים ווײַזט מען אָן אויף דער טיר, און ניט אים לייגט מען אַרײַן אַ פֿינגער אין מויל. „געדענק זשע, בער, — האָט וועלוול אויסגעשריגן, שוין שטייענדיק אויף דער שוועל. — אַליין ביסטו אַ קאַץ, און שוואַרצע קעצעלעך וועלן זיך דיר חלומען!‟ און

ער האָט אַ קלאַפּ געטאָן מיט דער טיר. אין אַ פּאָר טעג אַרום, פֿאַר נאַכט צו, האָבן זיך צו בערלען אין דער פּאַריקמאַכערסקע פּלוצעם אַרײַנגעשטעלט דרײַ מאָדנע פּאַרשוינען, אָנגעטאָן אין ווײַסע לאַנגע בגדים, עלעהיי דרײַ מתים אין די תּכריכים. די פּנימער, אויסגעשמירט מיט סאַזשע, האָבן בײַ זיי אַזוי געבלישטשעט, ווי עס בלישטשען ניט די כאָליעוועס בײַ אַ גענעראַל. אַ חוץ דעם מײַסטער, זײַנען אין דער פּאַריקמאַכערסקע געווען צוויי קליענטן: מאָטל דער שטריקלדרייער האָט געוואַרט,

ביז סוועט זיך באַפֿרײַען דער שטול; דער אַנדערער קליענט, סראָל דער שמשׂ, איז אין דער צײַט אויף דער שטול געזעסן. דעם קאָפּ פֿאַרוואָרפֿן אויף אַהינטער, האָט ער געכאַפּט בעתן גאָלן אַ דרעמל. איין באַק האָט אים דער פּאַריקמאַכער שוין געהאַט אָפּגעראַזירט, די אַנדערעאיז נאָך געווען פֿיל אין מילינקעס. די דרײַ פּאַרשוינען האָבן זיך בײַ בערלען לאַנג ניט פֿאַרהאַלטן; זיי האָבן גיך אַרומגערינגלט דעם ניטטויטניט־לעבעדיקן פּאַריקמאַכער, איינער האָט בײַ אים תּיכּף צוגענומען דאָס גאָלמעסערל, דער צווייטעראַרומגעכאַפּט פֿון הינטן, ווי מע כאַפּט אַרום אַ פֿעסל מיט אַן אײַזערנער רייף, און דער דריטער האָט אָן אַן איבעריק וואָרט אויסגעוואַלגערט דאָס שמירבערשטעלע אינעם שאָלכל מיט זייף און אָנגעהויבן דערמיט אָנזייפֿן בערלען דעם קאָפּ. קיין גרויסע שעוועליור האָט דער פּאַריקמאַכער ניט פֿאַרמאָגט און דאָך, זײַנען די שיטערע שוואַרצע האָר זײַנע אויפֿן קאָפּ שטענדיק געווען צוגעקעמט מיט אַ גלײַכן שרונט און גוט אָנגעשמירט מיט בריליאַנטין. בערל האָט, נעבעך, ניט באַוויזן אַ פּינטל צו טאָן מיט אַן אויג, ווי יענער, וואָס האָט בײַ אים פֿריִער אַרויסגעכאַפּט דאָס גאָלמעסערל פֿון דער האַנט, האָט איינס־און־צוויי אַפּגעסמיטשיקט בערלס שיינע פֿריזור אַזוי ריין און גלאַט, אַז מהאָט שוין קיין שום בריליאַנטין ניט געדאַרפֿט האָבן. אין דער רעכטער מינוט, ווען דאָס שטיקל אַרבעט איז שוין געווען אָפּגעטאָן, האָט זיך אויפֿגעכאַפּט פֿון זײַן זיסן דרעמל דער ניט־דערגאָלטער שמשׂ. אַ רגע איז ער געזעסן,

געקוקט אין שפּיגל מיט צוויי פֿאַרשלאָפֿענע אויגן, נאָך רעכט, אַפּנים, ניט פֿאַרשטייענדיק, צי דאָס אַלץ, וואָס ער זעט פֿאַר זיך, איז אַ חלום, צי סאיז שוין ניט קיין חלום. פּלוצעם האָט ער זיך אַ רײַס געטאָן פֿון דער שטול, און ווי ער איז געווען: מיטן שערערהאַנטעכל אַרום האַלדז, אַרויסגעלאָפֿן אין דרויסן. דער ניט־דערגאָלטער שמשׂ איז געלאָפֿן איבער די פֿינצטערע געסלעך און געשריגן אויף קוליקולות: „תּחית־המתים! תּחיתהמתים!‟ דער צווייטער קליענט, מאָטל דער שטריקלדרייער, וואָס איז ביז אַהער געזעסן אַ פּריטשמעליעטער אין אַ ווינקעלע, ניט געוווּסט, נעבעך, וווּהין זיך אַהינטאָן פֿאַר מורא, האָט אויך גענומען די פֿיס אין די הענט און געמאַכט די פּליטה.

אויפֿן אַנדערן טאָג האָט דאָס גאַנצע שטעטל געקאָכט. יעדער האָט געקוקט אויפֿן געשעענעם מיט זײַנע אייגענע אויגן, אויסגעטײַטשט עס אויף זײַן אייגענעם אופֿן. נאָך לאַנגע וויכּוחים זײַנען די שטעטלדיקע חכמים געקומען סוף־כּל־סוף צו אַזאַ אויספֿיר: די דרײַ פּאַרשוינען זײַנען דרײַ מלאכים, וואָס האָבן זיך אַראָפּגעלאָזט אויף דער ערד, כּדי דורך בערל קאַצמאַכערס קאָפּ געבן צו וויסן דעם עולם, אַז אין גיכן וועט קומען משיח און, אַז מע דאַרף זיך קלײַבן אין וועג אַרײַן. יאָ, אַלץ האָט מען, דאַכט זיך, דערקלערט, נאָר איין זאַך האָט קיינער ניט געקאָנט פֿאַרדייען: פֿאַר וואָס האָבן די מלאכים געדאַרפֿט זיך פֿאַרשטעלן פֿאַר נעגערס? אַ מלאך אָבער בלײַבט אַ מלאך. סײַדן זיי זײַנען געווען פֿון די עטיאָפּער ייִדישע מלאכיםווער ווייסט, ווי ווײַט די געשיכטע וואָלט פֿאַרגאַנגען, ווען וועלוול לאָקש, זײַענדיק אַ קאַפּעלע מער בגילופֿין, כאַפּט זיך ניט אַרויס מיט אַ וואָרט, אַז דעם גלײַכן שרונט בערלס האָט ער אים שוין פֿאַרקײַלעכיקט אויפֿן גאַנצן קאָפּ. „קעצעלעך וועלן זיך אים חלומען, — האָט וועלוול זיך באַרימט פֿאַר אַ כאָפּטע חבֿרה, — שוואַרצע קעצעלעך!…‟

*

און די זון רירט זיך ניט פֿונעם אָרט. הענגט איבערן קאָפּ, גלײַך ווי מע וואָלט זי צוגעקלאַפּט צום הימל מיט טשוועקעס. ווען זשע וועט זיך שוין ווײַזן דאָס גרינע וועלדל? איך גיי און גיי, און דער וועג וועט, דאַכט זיך, קיין סוף ניט האָבן. עס פּײַניקט מיך דער דאָרשט. דער האַלדז ברענט, און די ברענעניש כאַפּט אַרום דאָס גאַנצע לײַב. איך גיי אויס נאָך אַ טרונק וואַסער!…

דאָרט, ניט ווײַט פֿון בערל קאַצמאַכערס פּאַריקמאַכערסקע, כּמעט אין מיטן שטעטל, שטייט אונטער אַ צעצווײַגטן אַלטן נוסנבוים, אַן אַלטער ברונעם. כהאָב ניט איין מאָל געהערט פֿון מײַן מאַמען, אַז אַזאַ קאַלט, אַזאַ היילנדיק, אַזאַ כּישופֿדיק וואַסער ווי סאיז אין יענעם ברונעם, האָט זי מער אין איר לעבן ניט געטרונקען. אַרום דעם אַלטן ברונעם, האָט זיך, אייגנטלעך, אָנגעהויבן דאָס לעבן אין שטעטל. זינט דאָס שטעטל געדענקט זיך, געדענקט עס דעם אַלטן ברונעם. נאָך מײַן זיידע און מײַן זיידעס זיידע האָבן זיך געקוויקט מיט דעם זיסן וואַסער פֿון דעם דאָזיקן ברונעם. אין די נעכט, ווען איבערן שטעטל שווימט אַרויס דער נײַ־געבוירענער מולד, לויפֿן בשתּיקה צום ברונעם די כּלה־מיידלעך. מע קוקט אינעם ברונעם אַרײַן מיט אַ צאַפּלדיק האַרץאפֿשר איז דאָס, וואָס מע דערציילט וועגן דעם ברונעם ניט גלאַט באָבע־מעשׂיות, אפֿשר וועט זיך טאַקע ווײַזן דאָרט, אין דער שוואַרצער טיפֿעניש, דאָס פּנים פֿונעם באַשערטן? ווער האָט דעם ברונעם אויסגעגראָבן און ווער האָט פֿאַרפֿלאַנצט דאָ דעם נוסנבוים, געדענקט שוין אין שטעטל קיינער ניט, אַפֿילו די באָבע לאה ניט. זי איז שוין אַזוי אַלט און חרובֿ, אַז די אוראייניקלעך טראָגן זי אַרויס אין דרויסן אויף די הענט, ווי אַ שוואַרץ ליאַלקעלע. מע זעצט זי אַוועק לעבן דער שטוב אויף דער פּריזבע, און דאָ זיצט זי שוין אָפּ כּמעט דעם גאַנצן טאָג. הוידעט זיך שטילערהייט, גלײַך ווי זי וואָלט זיך אַליין געוואָלט אײַנוויגן. אַ קליינטשיקע, אײַנגעשרומפּענע ייִדענע, דערמאָנט זי דאָס שוואַרצע קלומעקל אירס, מיט וועלכן זי פֿלעגט גיין צו די קימפּעטאָרינס. די אַלטע לאה איז, דאַכט זיך, די באָבע פֿונעם גאַנצן שטעטל. וויפֿל קינדער האָט זי אָפּגענומען אין איר לאַנג לעבן? אויסגעבאָדן זיי אינעם וואַסער פֿונעם אַלטן ברונעם און געבענטשט דערנאָך יעדעס ערשט געבוירן נפֿשל אויף אַ גליקלעך לעבן ביז הונדערט און צוואַנציק יאָר. און וויפֿל מעשׂהלעך האָט זי געקענט?! ווי כּלערליי פֿייגעלעך, זײַנען אירע מעשׂהלעך זיך צעפֿלויגן איבערן שטעטל און זיך געמאַכט אַ נעסט אין די קינדערשע נשמות. וויפֿל קינדער אין שטעטלאַזוי פֿיל מעשׂהלעך האָט זי געהאַט. וועגן דעם אַלטן ברונעם האָט די באָבע לאה אַ באַזונדער מעשׂהלע. מײַן מאַמע האָט עס מיר הונדערט מאָל דערציילט. ווען עס שטאַרבט אין שטעטל אַן ערלעכער ייִד, לאָזט זײַן נשמה זיך אַראָפּ אין די טיפֿעטיפֿענישן פֿונעם ברונעם. דאָרט, אויפֿן סאַמע דנאָ, הייבט זיך אָן דער וועג, וואָס ברענגט די נשמה צו פֿירן צום זיבעטן הימל. נאָר איידער זי הייבט זיך אַזוי הויך אויף, באָדט די נשמה זיך אויס אין טויזנטער

קוואַלן און אין טויזנטער וואַסערן. זי רייניקט זיך אָפּ פֿון אַלע ערדישע זינד און עבֿירות, און ערשט נאָך דעם שווימט זי אַרויס אויפֿן הימל און שײַנט דאָרט בײַגלײַך מיט אַנדערע שטערן, ווי אַ שיינע כּלה אונטער דער חופּה.

*

איך דאַרף, איך מוז גיין ווײַטער! איך וויל זען דער מאַמעס שטעטעלע מיט מײַנע אייגענע אויגן. אויסהערן דער באָבע לאהס אַלע מעשׂיות. אַ טרונק טאָן דאָס היילנדיקע וואַסער פֿונעם אַלטן ברונעם. איך וועל באַלד געזונט ווערן, פֿון איין טרונק, און קיין שוםמאָפּעראַציעס וועט מען מיר ניט דאַרפֿן מאַכן!

מיט די לעצטע כּוחות האָב איך זיך סוף־כּל־סוף אַרויפֿגעדראַפּעט אויפֿן באַרג. און אָט איז עס, דאָס קיל־מחיהדיקע וועלדלאַזוי נאָענט, אַז שטרעק אויס די האַנט און דו וועסט אַ שויבער טאָן די גרינע קרוינען פֿון די ביימער. איך הער שוין זייער רוישן. איך פֿיל אַפֿילו זייער פֿרישקייט אויף מײַן פּנים. איך בין געקומען. איך שטיי דאָ, ניט ווײַט פֿון דעם געגאַרטן ווינקעלע, וווּ סהאָט זיך אָנגעהויבן מײַן מאַמעס לעבןדאָס שטעטל אַליין זע איך נאָך דערווײַל ניטדאָס וועלדל פֿאַרשטעלט עס מיר. נאָר דאָס לײַכט־דורכזיכטיקע רויכל, וואָס קנוילט זיך פֿון הינטער די ביימער און, עלעהיי אַ פֿאָדעם, בינדט עס צו דאָס שטעטעלע צום הימל און דעם הימל צום שטעטעלע, דאָס פֿיאַלעט־רויכל איז ווי אַן ערשטער גרוס פֿון מײַן זיידן. דער זיידע מײַנער איז אַ הרובע־מאַכער. כּמעט אין יעדער שטוב פֿונעם שטעטל שטייט זײַן הרובע. דעם זיידן מיט דער באָבען האָב איך אין מײַן לעבן ניט געזען. און זיי האָבן מיך אַוודאי און אַוודאי ניט געזען. כוועל זיי אָבער סײַ ווי סײַ באַלד דערקענען. די מאַמע האָט מיר וועגן זיי אַזוי פֿיל אָנגעדערציילט, אַז כזע זיי ממש פֿאַר די אויגן. יאָ, עס קאָן זיך אָבער טרעפֿן, אַז דער זיידע מיט דער באָבען וועלן מיך ניט דערקענען. ניין. כגלייב ניט. אַן אייגן אייניקל דערקענט מען אויפֿן ערשטן קוק! דערצו, זאָגט מען, אַז די מאַמע איז זייער געראָטן אין מיר. אין מיר וועלן זיי דערקענען די מאַמע. איך שטעל זיך שוין פֿאָר, ווי זיי וועלן זיך דערפֿרייען. די באָבע וועט אָנבאַקן אַ גאַנצע טאָווע קנישעס מיט קאַבאַק. דערנאָך וועלן מיר זיצן אַלע דרײַ בײַם טיש: די באָבע מיטן זיידן, פֿון איין זײַט טיש, און איךפֿון דער אַנדערער זײַט, אַנטקעגן זיי. איך וועל קײַען די געשמאַקע קנישעס מיט קאַבאַק, און דער זיידע מיט דער באָבען וועלן קוקן אויף מיר און אָנקוועלן: אַזאַ גאַסט! אַזאַ אומגעריכטע פֿרייד! אַזאַ יום־טובֿ אין מיטן דער וואָך!..

פּלוצעם האָבן זיך דערהערט פֿונעם שטעטל קוויטשערײַען. וואָס איז דאָרט געשען? שוין זשע האָבן זיך אַלע ווײַבער מיט אַ מאָל צעקריגט צווישן זיך? און אפֿשר האָבן זיך אינעם שטעטל געיאַוועט אַ פּאָר נײַע מלאכים? דאָס היימישע רויכל פֿון מײַן באָבעס זומערדיקער פּליטע האָט פּאַמעלעך אָנגעהויבן זיך צעוואַקסן, געוואָרן אַ געדיכטער שוואַרצער רויך, וואָס האָט זיך גיך געשפּרייט איבערן הימל, זשעדנע געפֿרעסן די שײַן פֿונעם טאָג. די זון איז ווי בלינד געוואָרן.

אַן אײַנגעהילטער אין דער פּלוצעמדיקער פֿינצטערניש, בין איך געשטאַנען אַ דערשיטערטער אויבן אויפֿן באַרג, ניט בכּוח צו מאַכן אַ שפּאַן. די געשרייען האָבן זיך שוין געטראָגן פֿונעם וועלדל, וואָס האָט ערשט אַזוי פֿרידלעך גערוישט מיט זײַנע שיינע קרוינען, זיך צונויפֿגעגאָסן אין אַ יאָמערלעכן געוויין. הונדערטער ברײַנעס האָבן, דאַכט זיך, באַוויינט דאָרט און באַקלאָגט זייער איין און איינציק הערשעלעדערנאָך האָט מען אָנגעהויבן שיסן. און וואָס מער מהאָט געשאָסן, אַלץ שטילער און שטילער זײַנען געוואָרן די קוויטשערײַעןסאיז געקומען אַ רגע, ווען אין דער שוואַרצער פֿאַריתומטער שטילקייט האָבן געוויינט נאָר די ביימער.

ווי צוויי טיילן פֿון אַ טרויעריקן פֿאָרהאַנג, האָט זיך די פֿינצטערניש צערוקט. פֿונעם פֿאַררייכערטן וועלדל האָט זיך באַוויזן אַ מענטש. שאָקלענדיק זיך און האַלטנדיק זיך מיט ביידע הענט פֿאַרן קאָפּ, איז ער געלאָפֿן צום באַרג. געלאָפֿן און געשריגן: „מהאָט זיי אַלע אויסגעקוילעט! אַלע הענער, הינער און הינדעלעך!‟ — דער מענטש האָט אַ פֿיר געטאָן מיט דער האַנט איבער זײַן גאָרגל, געבליבן אַ רגע שטיין און זיך אַ וואַלגער געטאָן אויף דער ערד.

איך בין צו אים צוגעלאָפֿן.

יאַנקל די קוואָטשקע איז נאַזנדיק געלעגן אויפֿן וועג מיט אָפֿענע אַפּלען. דער הויקער זײַנער האָט אַרויסגעשטאַרצט פֿון הינטערן רעכטן אַקסל, ווי ער וואָלט געפֿאַלן אויף אַ שטיין. דאָס געלע בערדל האָט זיך אים פֿאַרריסן אַרויף און סהאָט זיך געדאַכט, אַז דער גאַנצער הימל האַלט זיך אַצינד אויפֿן שפּיץ פֿון זײַן בערדל.

די פֿיס האָבן בײַ מיר זיך אונטערגעהאַקט. אַ דערשלאָגענער, בין איך אַ פֿאַל געטאָן אויף די קני לעבן יאַנקלס קערפּער. כהאָב אָנגעהויבן שטילערהייט צו כליפּען: „וואָס זשע ליגסטו, יאַנקל? פֿאַר וואָס קוואָקעסטו ניט?.. קוק, כהאָב דיר געבראַכט אַ קאָפּיקע. כהאָב זי געפֿונען אונטער דער שאַפֿע, כהאָב מיט איר געוואָלט קויפֿן זיך אַ גלאָז גאַזיראָווקע. כגיב אָבער די קאָפּיקע דיר, אַבי שווײַג ניט, יאַנקלזאָג כאָטש אַ וואָרט…‟ איך האָב שטיל געווויעט, ווי אַן אומבאַהאָלפֿן חיהלע, וואָס האָט פֿאַרלוירן די מוטער. איך האָב זיך געפֿילט אַן אָפּגענאַרטער, גלײַך ווי מע וואָלט מיר לאַנג צוגעזאָגט עפּעס ווײַזן, און ערשט נאָך אַלעמען, דעםעפּעסניט געוויזן. נאָך מער: מהאָט מיך באַגנבֿעט. מהאָט בײַ מיר צוגעגנבֿעט דאָס איינציקע, וואָס כהאָב פֿאַרמאָגטדעם שענסטן חלום מײַנעםזען מיט מײַנע אייגענע אויגן דער מאַמעס שטעטעלע. שפּעט. צו שפּעט.

אַליין ניט פֿאַרשטייענדיק פֿאַר וואָס, האָב איך ברייט אויסגעשטרעקט די אָרעמס צום הימלאַזוי, ווי עס האָבן געטאָן הונדערטער דורות פֿאַר מיר און ווי עס וועלן מסתּמא טאָן הונדערטער דורות נאָך מיר. עס האָט זיך פֿון מײַן האַרצן אַרויסגעריסן אַ געזאַנגאַ ליכטיקער און אַ קלאָרער, ווי יענע שטערן, וואָס האָבן דורכגעמאַכט דעם גאַנצן וועג פֿונעם דנאָ פֿונעם אַלטן ברונעם אונטערן אַלטן נוסנבוים ביזן הימל. דער געזאַנג איז געבוירן געוואָרן אין יענע הייליקע נפֿשות, און איך האָב אים בלויז אַרויסגעבראַכט אויף די ליפּן מיט מײַן קינדערשן קולכל. איך בין נאָר געווען דער שופֿר, וואָס האָט זיך געלאָזט הערן אין דער פּוסטגעוואָרענער וועלט. אַלע צרות און אַלע נסיונות, וועלכע זײַנען אויסגעפֿאַלן אויף די פֿאַרגאַנגענע דורות, האָבן איצט געפֿונען אַן אויסוועג אינעם טרויעריק־דערהויבענעם קדיש. אויף דער העכסטער נאָטע, ווען מײַן נשמה און לײַב האָבן זיך צונויפֿגעשמאָלצן מיטן גאַנצן אַרום און געשוועבט ערגעץ העט־העט אויבן, האָט פּלוצעם אַ פֿרעמד פֿאַלש קול אונטערגעשניטן די פֿליגל פֿונעם געזאַנג. אַ קורצע ווײַלע זײַנען די קלאַנגען נאָך געהאָנגען אין דער לופֿטן צווישן ערד און הימל און זיך צעשאָטן, ווי אַ שנירל קרעלן.

כהאָב אַראָפּגעלאָזט דעם קאָפּ. מיטן בליק האָב איך זיך אָנגעשטויסן אין אַ צאַפּענער מאָרדע, אינגאַנצן אַן אויסגעשמירטע מיט אַש. דער צאַפּ איז געשטאַנען אויפֿן זעלבן אָרט, וווּ סאיז ערשט־אָ געלעגן יאַנקל די קוואָטשקע. דער שפּיץ פֿונעם צאַפּן־בערדל איז געווען אָפּגעברענט, די פֿאַרשׂרפֿעטע זײַטן האָבן אויסגעזען אויף דער ווײַסער פֿעל, ווי שוואַרצע לאַטעס אויף תּכריכים.

מע־עע… — האָט נאָך אַמאָל אַ מעקע געטאָן דער צאַפּ און, דראָענדיק געוויזן מיר די פֿאַרדרייטע שפּיציקע הערנער.

אויף איין האָרן האָט געשטעקט יאַנקלס פֿאַרשמאַָלצענע יאַרמלקע

סאיז אויף מיר אָנגעפֿאַלן אַ פּחד. פֿון וואַנען האָט זיך דאָ פּלוצעם גענומען דער צאַפּ? וווּהין האָט זיך אַהינגעטאָן דער טויטער יאַנקל?.. כהאָב זיך אַ לאָז געטאָן מיטן זעלבן וועג צוריק אַהיים. כבין שוין געלאָפֿן באַרג־אַרויף, און דער צעווילדעוועטער צאַפּ איז געלאָפֿן נאָך מיר. אָט־אָט וועט ער מיך דעריאָגן. אָט וועט ער מיך אַ בוצקע טאָן. כהאָב שוין אַפֿילו געפֿילט, ווי עס בײַסט מיר יענץ אָרט, וווּהין ער וועט מיר באַלד אַרײַנפֿאָרן מיט זײַנע שאַרפֿע הערנער. אויבן אויפֿן באַרג האָט מיך דער צאַפּ סוף־כּלסוף אָנגעיאָגט און אָפּגעטאָן זײַן בייז שטיקל אַרבעט.

כהאָב זיך געקוליעט באַרג־אַראָפּ אַלץ גיכער און גיכער. כהאָב שוין ניט געוווּסט, וווּ דער הימל איז און וווּ איז די ערדזיי האָבן זיך צונויפֿגעוויקלט אין אַ בלאָ־גרינעם טעפּעך. כהאָב פֿאַרמאַכט די אויגןמע דאַרף עפּעס טאָן! נאָך אַ רגע און קיין זכר וועט נאָך מיר ניט בלײַבן! שוין בעסער וואָלט געווען, ווען איך בלײַב אין דער היים, זיך לאָזן גרייטן מיך צו דער אָפּעראַציעמאַמע, מאַמע, וווּ ביסטו, מאַ־מעעע?!

כבין דאָ, מײַן קינד! לעבן דיר, ווי תּמיד.

איך האָב שווער אויפֿגעמאַכט די אויגן. דער קאָפּ האָט זיך מיר געדרייט, די פֿיס גענאָגט, ווי נאָך אַ לאַנגער נסיעה. די קראַנקע וויזיעס זײַנען פּאַמעלעך אָפּגעטראָטן, זיך דערווײַטערט פֿון מיר, אַוועק אין דער שווערער נאַכט אַרײַן, אינעם עבֿר. דאָס איצטיקע, דאָס ממשותדיקע האָט זיך שוין קלאָרער אָנגעצייכנט אין דער שײַן פֿונעם געקומענעם טאָג.

די מאַמע, אַ מידע און אַן אויסגעמאַטערטע מיט אַ בלויקייט אונטער די אויגן, איז געזעסן לעבן מיר, געהאַלטן מײַן האַנט אין איר האַנט, גלײַך ווי מיר וואָלטן זיך אויף קיין רגע ניט צעשיידט. די זונשטראַלן האָבן זיך דורכגעשלאָגן דורך די טאַפֿליעס, זיך פֿאַרפּלאָנטערט אין אירע שוואַרצע צעשויבערטע האָר אויפֿן קאָפּ, איבערגעפֿאַרבט זיי אין דער פֿאַרב פֿון טאָג.

די מאַמע האָט זיך צו מיר אָנגעבויגן, צוגעלייגט אירע וואַרעמע ליפּן צו מײַן שטערן און הייזעריקלעך געזאָגט:

דאַנקען גאָט, די היץ איז געפֿאַלן.

אַ ווײַלע האָט זי זיך אײַנגעקוקט אין מײַנע אויגן און מיט אַ זיפֿץ, גלײַך ווי זי וואָלט אונטערגעצויגן אַ סךהכּל צו אַלע מײַנע קראַנקע חלומות, אַרויסגעבראַכט אויף די ליפּן:

אַלץ וועט, מירטשעם, זײַן גוט, מײַן קינד

און פֿון דעם היילנדיקן צורירן זיך צו מײַן שטערן, דאָס פֿילן אויף מײַן פּנים איר לעבעדיקן אָטעם, דעם אַלץ־פֿאַרשטייענדיקן בליק איז מיר מיט אַ מאָל געוואָרן גרינג און רויִק אויפֿן האַרצן, עלעהיי כוואָלט אַ טרונק געטאָן דאָס וואַסער פֿונעם אַלטן ברונעם אונטערן אַלטן נוסנבוים.

Boris Sandler (1950, Bălți, Moldova) was a classically trained violinist who left his position in the Moldovan State Orchestra to begin an unlikely career as a Yiddish writer. His first collection of fiction, Stairway to a Miracle (1986), appeared in Moscow to great acclaim. After moving to New York in 1998, he served as the Editor-in-Chief of the Yiddish Forward until 2016. The author of more than a dozen volumes of fiction and poetry in Yiddish, Sandler has seen his work translated into English, Hebrew, Russian, German, and Romanian. The most highly acclaimed Yiddish writer of his generation, Sandler has received every major Yiddish literary prize, including the Jacob Fichman Prize (2002), the Dovid Hofshtein Prize, awarded by the Yiddish Writer’s Union in Israel (2005), and the J. I. Segal Prize from the Jewish Public Library of Montreal for the best new work of Yiddish literature (2010 and 2014).

Trafika Europe